आज श्रमिक दिवस हो। संसारभर मजदुरहरूको योगदानको कदर गर्ने, उनीहरूको अधिकारका बारेमा बहस गर्ने, र सम्मान व्यक्त गर्ने दिन। नेपालमा पनि श्रमिकहरूको सम्मान हुनुपर्छ भन्नेमा सबैको एकमत छ। भाषणहरू गरिन्छन्, शुभकामना साटासाट हुन्छन्, र सामाजिक सञ्जालमा श्रमिकप्रति कृतज्ञता व्यक्त गरिन्छ। तर, यथार्थमा हाम्रो वरिपरि रहेका धेरै श्रमिकहरू अझै पनि सम्मान र पहिचानबाट टाढा छन्।
हाम्रै समाजमा थुप्रै यस्ता हिरोहरू छन्, जसले श्रमिकको रूपमा काम गरिरहेका छन्, तर उनीहरूको योगदान केवल श्रममा सीमित छैन। उनीहरूले हामीलाई प्रत्येक दिन नयाँ जीवन प्रदान गरिरहेका छन्। ती श्रमिकहरू हुन्—फोहोरमैला व्यवस्थापनमा खटिएका मजदुरहरू। उनीहरू केवल फोहोर उठाउने काम मात्र गरिरहेका छैनन्, बरु हामीले लिँदै गरेको स्वास, हाम्रो वरिपरिको वातावरण, र हाम्रो स्वास्थ्यसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका छन्।
हरेक बिहान हामी उठ्दा सडक सफा देखिन्छ, टोल–छिमेक व्यवस्थित देखिन्छ, र शहर चलायमान हुन्छ। तर, त्यो सफाइका पछाडि को छन् भन्नेबारे हामी प्रायः सोच्दैनौं। ती हातहरू, जो बिहान सबेरैदेखि फोहोर संकलनमा लाग्छन्, दुर्गन्ध, जोखिम र कठिनाइसँग जुध्छन्, उनीहरू नै हुन् हाम्रो समाजका वास्तविक आधारस्तम्भ। उनीहरूको श्रमले मात्र शहर सफा हुँदैन, यसले रोगको जोखिम घटाउँछ, वातावरण स्वच्छ बनाउँछ, र जीवनलाई सुरक्षित बनाउँछ।
तर विडम्बना के छ भने, यिनै श्रमिकहरू समाजको सबैभन्दा कम सम्मानित वर्गमा पर्छन्। धेरैजसो अवस्थामा उनीहरूलाई हेर्ने दृष्टिकोण अझै पनि नकारात्मक छ। उनीहरूको कामलाई “निम्न” रूपमा हेर्ने प्रवृत्ति अझै पनि समाजमा विद्यमान छ। यसले उनीहरूको आत्मसम्मानमा चोट पुर्याउँछ र उनीहरूलाई समाजबाट टाढा पार्छ।
राज्यको भूमिकासमेत यहाँ प्रश्नको घेरामा आउँछ। फोहोरमैला व्यवस्थापनमा खटिने मजदुरहरूको न्यूनतम आवश्यकताहरू—जस्तै सुरक्षित उपकरण, स्वास्थ्य बीमा, उचित पारिश्रमिक, र सामाजिक सुरक्षा—अझै पनि पूर्ण रूपमा सुनिश्चित गरिएको देखिँदैन। धेरै श्रमिकहरू बिना सुरक्षा सामग्री काम गरिरहेका छन्, जसका कारण उनीहरू विभिन्न रोगहरूको जोखिममा छन्। यो केवल श्रमिकहरूको समस्या मात्र होइन, यो सार्वजनिक स्वास्थ्यसँग पनि जोडिएको गम्भीर विषय हो।
यस्तो अवस्थामा, केवल श्रमिक दिवसमा औपचारिक सम्मान व्यक्त गरेर मात्र पुग्दैन। आवश्यक छ—व्यवहारमा परिवर्तन। समाजले उनीहरूको कामको मूल्य बुझ्नुपर्छ। सञ्चारमाध्यमहरूले उनीहरूको कथा अगाडि ल्याउनुपर्छ। विद्यालय र कलेजहरूमा श्रमको सम्मानबारे शिक्षा दिनुपर्छ। र सबैभन्दा महत्वपूर्ण, राज्यले उनीहरूको अधिकार सुनिश्चित गर्न ठोस नीति र कार्यक्रम लागू गर्नुपर्छ।
फोहोरमैला श्रमिकहरू केवल मजदुर होइनन्, उनीहरू हाम्रो समाजका अदृश्य हिरोहरू हुन्। उनीहरूको योगदान बिना स्वच्छ शहर र स्वस्थ जीवनको कल्पना गर्न सकिँदैन। उनीहरूले हामीलाई हरेक दिन स्वच्छ वातावरण दिन्छन्, जसले हाम्रो जीवनको गुणस्तर सुधार गर्छ।
आज श्रमिक दिवसको अवसरमा, हामीले केवल शब्दमा होइन, व्यवहारमा पनि उनीहरूको सम्मान गर्न प्रतिबद्ध हुनुपर्छ। उनीहरूलाई “हिरो” भनेर सम्बोधन गर्नु मात्र पर्याप्त छैन, उनीहरूको जीवनस्तर सुधार गर्न ठोस कदम चाल्न आवश्यक छ। उनीहरूको आवाज सुन्ने, उनीहरूको समस्या समाधान गर्ने, र उनीहरूको श्रमको उचित मूल्यांकन गर्ने समय अब आएको छ।
अन्ततः, हाम्रो स्वच्छ शहर र स्वस्थ जीवनशैलीको आधार बनेका यी श्रमिकहरूलाई सम्मान गर्नु केवल कर्तव्य मात्र होइन, यो हाम्रो सामाजिक उत्तरदायित्व पनि हो। जबसम्म हामीले उनीहरूको योगदानलाई सही अर्थमा कदर गर्दैनौं, तबसम्म हाम्रो विकासको यात्रा अधुरो नै रहनेछ।
आउनुस आजै विश्व मजदुर दिवसको अवसरमा समाजका ति अदृश्य हिरोहरु प्रति सम्मान प्रकट गरौं । व्यवहारिक, सामाजिक र आर्थिक रुपमा उनीहरुको जीवनलाई उकास्न पाइला अगाडि सारौं ।
फोहोरमैला श्रमिकहरूको
जय होस ।
